O.L.V.-ten-Poelkerk, Grote Markt

Deze kerk wordt beschouwd als de wieg van de Brabantse hooggotiek. Het koor dateert van 1358-1359, het grondplan en de portalen, die in 1913 werden gerestaureerd, zijn van de hand van Jan van Osy uit Valencienne. De drie portalen in de westgevel zijn versierd met nissen, waarvan de sokkels gebeeldhouwde taferelen voorstellen uit het Oude en het Nieuwe Testament en vermoedelijk ook uit de bouwgeschiedenis van de kerk. De zijbeuken werden gebouwd naar de plannen van Jacob van Gobertingen (ook van Tienen genoemd) en Botso van Raetshoven (1383-1410). Het transept en de toren (1410-1438) zijn van de hand van Sulpitius van Vorst, die op het einde van de 15de eeuw werd opgevolgd door Mathias de Layens.

Na een brand werd de 70 meter hoge toren in 1654 bekroond met een barokke spits. In de eerste helft van de 19de eeuw vonden enkele verbouwingen plaats en werd de kerk uitgebreid met twee zijkoren en een sacristie. Het meubilair (altaren en biechtstoelen) zijn overwegend barok.

Oorspronkelijk was deze kerk een bedevaartskapel, gebouwd ter ere van Onze Lieve Vrouw ten Poel. Het miraculeuze beeld, van de hand van Walter Pans, bevindt zich nu boven het hoogaltaar. Aan de bouw is trouwens een legende verbonden waarin de Heilige Maagd en de inmiddels gedempte poel een hoofdrol spelen. Slechts in 1802 werd deze kapel een volwaardige parochiekerk. In 2002 werden het kruis en de haan, die enkele decennia van de toren verdwenen waren, teruggeplaatst.

Sint-Germanuskerk, Veemarkt

Op de Veemarkt, het eerste middeleeuwse marktplein van Tienen, staat de Sint-Germanuskerk. De opeenvolgende vergrotingen, verbouwingen en restauraties, van oorspronkelijke klein abdijkerkje uit de 9de eeuw naar parochiekerk, leverden een samenvoeging van verschillende stijlen op, gaande van Romaans naar hooggotisch. Van de Romaanse viertorenbasiliek, met Maas- en Rijnlandse invloeden, bleef alleen de vroeg 13de-eeuwse westbouw bewaard. In het midden van de 16de eeuw werd de kerk voorzien van een hoog vooruitspringend transept en van een toren, die in 1713 op zijn beurt bekroond werd met een barokke spits. Het koor is gotisch en dateert uit 1310-1320. In de kerktoren hangt de originele beiaard van Willem Witlockx (1723). In haar huidige versie is deze beiaard met haar 54 klokken één van de grootste  van het land. In juli en augustus kan men elke woensdagavond het klokkenspel komen beluisteren. Daarvoor werd in het Apostelenhof een luisterplaats ingericht.

Naast tal van andere waardevolle kunstwerken vestigen we vooral de aandacht op het prachtige orgel dat in 1988 volledig werd gerestaureerd. Van de laatgotische orgelkast (15de eeuw), gebouwd door R. Cockx, zijn nog een paar fragmenten aanwezig. Het orgel zelf werd gebouwd door D. Van der Distelen, maar in de 17de eeuw door J. Deeckens vervangen door een nieuw instrument, vandaar de naam "Deeckens-orgel". In de 19de eeuw neogotiseerde Ch. Anneessens de orgelkast. De heilige boven in de kast is de H. Gregorius.

Vrijthof, Veemarkt

Het Vrijthof is het huidige voorhof van de Sint-Germanuskerk, gelegen opzij van het hoofdkoor van de kerk. Deze plaats maakte deel uit van het oorspronkelijke kerkhof, dat na de vergroting van de kruisbeuk in de 16de eeuw in drieën verdeeld werd. De drie ongelijke delen kregen elk een eigen naam. Het Apostelenhof, gelegen tussen de zuidelijke transeptarm en de zuidelijke zijbeuk, was het gedeelte waar de leden van het broederschap der Twaalf Apostelen begraven werden. Het "Hooge Kerkhof" of het kerkhof van Sint-Germanus was gelegen aan de kant van de Wolmarkt.

Het derde deel, dat aangeduid wordt als het Vrijthof, is door de verbouwing in de 16de eeuw van functie veranderd. Het was niet langer een begraafplaats. Het werd een besloten hof, gesitueerd tussen de sacristie en het vroegere kappitelhuis. Hier bevindt zich een opmerkelijke ingemetselde steen met een afbeelding van Christus onder een wijnpers. Dit bas-reliëf, dat vervaardigd is uit witte kalkzandsteen van Gobertange, toont ons de Christusfiguur met lendendoek en doornenkroon, met de linkerhand hangend aan de bovenste balk van een wijnpers. Met de rechterhand toont hij de wonde, die zich hier opmerkelijk aan de rechterzijde bevindt. Op deze plaats is de steen ook doorboord.  Dit gat stond waarschijnlijk in verbinding met de lavabo binnen in de sacristie. Onderaan de voorstelling bevinden zich zes werktuigen. Duidelijk herkenbaar zijn de hamer, een aantal steenbeitels en een winkelhaak. Dit materiaal is afkomstig uit het bouwbedrijf en verwijst naar de activiteiten van de steenhouwer. In deze gevel is ook een tweede steen ingemetseld. Het betreft hier een fragment van de 17de-eeuwse grafsteen van Guilam Van Blitterwyck. 

Paterskerk

De eerste Begijnhofkerk in België werd in 1240 gebouwd te Luik. Als tweede oudste begijnhof wordt vaak Tienen vermeld, waar in 1245 met de bouw van de vroeggotische Begijnhofkerk werd gestart. De vlakke voorgevel bevatte geen klokkentoren. De plattegrond bestond uit drie beuken en een niet uitspringende pseudo-transept uit de 13de eeuw. Het koor en de zijkapellen dateren uit de 14de eeuw. Van het schip zijn enkel de spitsbooggewelven tegen de voorgevel bewaard gebleven. Die tonen duidelijk aan dat alle bogen op eenvoudige vierkante zuilen rustten. De kerk bezat een gelambrizeerd houten tongewelf.

In 1843 verkocht de Commissie der Burgerlijke Godshuizen (een voorloper van het huidige OCMW) de Begijnhofkerk en de aanpalende gebouwen aan de paters Dominicanen, die het geheel omvormden tot een klooster. Dat de paters erg geliefd waren, merken we aan het feit dat de Begijnhofkerk bij de Tienenaars nog altijd bekend staat als de “Paterskerk”.

Op 22 september 1976 werd de kerk door een hevige brand grotendeels vernield. Na restauratie werd de ruïne in 1997 ingericht als wandelpark met een historisch en toeristisch karakter.

Kerk van het Heilig Hart

De kerk van het Heilig Hart werd op initiatief van pastoor Leys gebouwd. De eerstesteenlegging door kardinaal Van Roey, vond plaats op 15 mei 1939. Op 14 april 1940 werd de kerk opengesteld voor het publiek. De plechtige wijding ging door op 7 en 8 oktober 1951.

Kerk van de Goddelijke Zaligmaker, Hakendover

Het overwegend gotisch gebouw werd in verschillende periodes, van de 13de tot de 16de eeuw, opgericht. De westertoren met romaanse kern uit het begin van de 13de eeuw werd na een brand in 1860 voorzien van steunberen. De kerk bestaat uit een driebeukig schip, een uitspringend transept met oostkapellen en een lang koor. Eén van de kerkelijke kunstschatten is het gotische retabel uit 1400-1404. Aan de stichting van deze kerk is een legende verbonden die aan de basis ligt van de jaarlijkse paardenprocessie op paasmaandag. Deze kerk was en is nog steeds een belangrijk bedevaartsoord. Meer informatie over Hakendover vind je ook op www.hakendover.be en www.pp-h.be.

Kerk van Sint-Pietersbanden, Vissenaken

Deze eenbeukige classicistische kerk met ingebouwde westertoren werd gebouwd in de periode 1762-1767. Als bouwmaterialen werd vooral gebruik gemaakt van bak- en zandsteen. Naast de kerk bevinde zich de fraaie ommuurde pastorie uit de 17de eeuw (1636), die eveneens opgetrokken is in bak- en zandsteenstijl of Vlaamse renaissancestijl. In de 18de eeuw werden wijzigingen aangebracht aan de ingangsdeur en aan het interieur. Een mooie dreef van paardenkastanje en lindenbomen leidt ons naar het poortgebouw met duiventil uit de 18de eeuw.

Sint-Martinuskerk, Vissenaken

Dit eenvoudig kerkje uit het einde van de 18de eeuw (1778-1779) werd opgetrokken in classicistische stijl. De huidige eenbeukige kerk, van architect J. Thibaut, heeft een ranke ingebouwde toren en een vijfhoekig koor in bak- en zandsteenstijl.

Hymelinusbron, Vissenaken

Hymelinus, een Schots predikant en eremiet, belandde in de 8ste eeuw, bij zijn terugkeer van zijn reis naar Rome, in Vissenaken - St.-Maarten. Hij overleed er op 10 maart, de huidige feestdag van Sint-Hymelinus. Omdat hij tijdens zijn korte verblijf zijn godsvrucht bewezen had, werd er in de oude St.-Maartenskerk rond 1600 ter ere van hem een altaar opgericht. Vele bedevaarders kwamen naar Vissenaken en namen aarde mee dat vermengd werd met voedsel, ter bescherming tegen pest, kinder- en veeziekten. In 1817 werd boven een bron, verscholen tussen het kreupelhout en niet ver gelegen van de kerk, een kapelletje gebouwd, waar zijn beeld een plaats kreeg.

Sint-Corneliuskapel, Breisem

Dit eenbeukig laatgotisch kerkje heeft een ingebouwde westertoren uit de 14de eeuw. Het driezijdig koor werd verbouwd in de 16de eeuw. In 1750 werd het schip verbouwd en vier jaar later werd in de toren een rondboogportaal aangebracht. In 1965 werd het kerkje gerestaureerd.

De voormalige bedevaartskerk in gotische stijl kwam grotendeels tot stand in de 14de eeuw. De kerk is voorzien van een ingebouwde westertoren in overgangsstijl van rond 1200, een driebeukig schip uit de 14de eeuw, geflankeerd door twee portalen, twee pseudo-kruisarmen en een koor met ruime zijkapellen. De bouw, waarvan een gedeelte wordt toegeschreven aan Franco de Lintris, werd beëindigd in 1425. De toren werd verbouwd in de 16de eeuw en in 1720 van een spits voorzien. Het Romaans triomfkruis dateert uit de 13de eeuw. Ten oosten van de kerk bevindt zich de pastorie die dateert uit 1741.

Sint-Giliskerk, Kumtich

Van de oorspronkelijke laatromaanse driebeukige zuilenbasiliek uit de 12de eeuw resten nu nog het rechthoekig koor met puntgevel en het transept met absidiool op de noorderarm. De voor die tijd zeldzame uitwendige versieringen in de vorm van drie bogenrijen maken deze romaanse kerk uniek. In een nis in de puntgevel van het koor staat één van de oudste romaanse beeldjes uit de streek, vermoedelijk een zittende bisschop voorstellend. De zijbeuken dateren uit de 18de eeuw. De neogotische toren ui 1838 is van architect baron de Man. De kerkhofmuur uit 1638 is geklasseerd. Ten noorden van de kerk bevindt zicht de Vroenhoeve, die afhankelijk was van de abdij van Heylissem en dateert uit de 17de-18de eeuw.

Sint-Lambertuskerk, Overlaar

De Sint-Lambertuskerk is één van de oudste romaanse kerkjes uit het land. Zij werd opgetrokken in Gobertangestijl en kwartsiet. Het kerkje bevat een preromaanse rechthoekige beuk uit de 10de eeuw, een romaans koor uit de 12de eeuw, een vierkante westtoren uit de 13de eeuw en een traptoren uit de 16de eeuw. De restauratie van het 19de-eeuwse orgel, gebouwd door de Tiense orgelbouwer P.A. Van Dinter, werd voltooid in 1990.

Sint-Laurentiuskerk, Goetsenhoven

De transeptloze pijlerbasiliek, met vijfzijdig koor in Brabantse hooggotiek uit de 15de eeuw, heeft een laatromaanse westertoren van rond 1200. De zijbeuken werden verbreed in 1774. na een brand in 1940 werden de zijbeuken en de lichtmuur in de oorspronkelijke stijl heropgebouwd.

Sint-Margarethakerk, Sint-Margriete-Houtem

Deze eenbeukige kerk is uit diverse bouwfases tot stand gekomen. De uitbreiding van het schip en de toren dateren uit het begin van de 13de eeuw, het gotische koor uit de 14de eeuw. De materialen van het oudste gedeelte van de beuk zijn van Gallo-Romeinse oorsprong.

Kapel van Onze Lieve Vrouw-ten-Steen

Met de kapel van Onze Lieve Vrouw-ten-Steen bezit Tienen een internationaal bekend bedevaartsoord.  Dit gebedshuis is niet alleen gekend als keerpunt van de bedevaart 'het dertienmaal' van Hakendover. Sinds haar ontstaan is zij het middelpunt van een eeuwenoude Sint-Maurusverering.  Bedevaarders zetten een ijzeren kroon op om hoofdpijn en kopzorgen te voorkomen en te genezen. Later kwam er ook de Mariaverering bij en kreeg het bedevaartsoord zijn huidige naam.

De kapel werd gebouwd in 1331 op de plaats waar de mannelijke melaatsen uit de stad werden verpleegd. In 1699 kreeg ze haar huidige vorm en omstreeks 1755 bouwde men de kluizenaarswoning met de bovengrondse gang. Zij bezit nog een authentieke Van den Gheynklok uit 1707.

De kapel behoorde tot de parochie Sint-Petrus Grimde maar werd beheerd door de ‘Confrérie of het proostbroederschap van Sincte Moor’.  Dat waren twaalf edelen en vooraanstaande burgers uit de stad. Toen de kapel enkele jaren geleden dreigde te vervallen, werd deze Confrérie opnieuw leven ingeblazen. De leden engageren zich om deze middeleeuwse parel van onze stad te beschermen en te promoten.

De kapel is elke dag open van 09.00 tot 17.00 uur (winter) of tot 19.00 uur (zomer).

[Bron: brochure 'Langs Vlaamse Wegen' - VTB-VAB vzw]